energies · IX / XX · Küre B · Beden & Alan · Tüm 20
Atomdan benliğe: 13,8 milyar yılda.
Bu cümleyi okuyorsun. Ve okuduğunu fark ediyorsun. Bu fark ediş, 13,8 milyar yılın en genç katmanı. Bilinç birden ortaya çıkmadı; katman katman doğdu.
I · Yapı · Ölçülebilir
Tomasello'nun 14 aylık çocuklarda ortak niyetliliğe dair araştırması (2019, 2024 güncelleme) · Frans de Waal'ın hayvan bilincine dair çalışmaları · evrim biyolojisinde beyin büyüklüğü seyirleri.
II · Akış · Gelenek
Tüm kültürlerin yaratılış öyküleri kademelenme anlatır: Tekvin, Rigveda, Popol Vuh. Bilincin hazır olmak yerine doğduğu fikri eskidir.
III · Genişlik · Sentez
Wilber'in AQAL'ı ve Gebser'in yapıları bu zaman eksenini vMeme evreleriyle bütünler. Ontogenez filogenezi yineler: bu kademelenmeyi çocukken, saniyeler içinde geçersin.
13,8 milyar yıl bilinç oluşumu
13,8 milyar y.ö.
Enerji maddeye dönüşür
İlk parçacıklar ilksel plazmadan yoğunlaşır. Algı yok, ama farklılaşma var; her karmaşıklığın ilk adımı.
4 milyar y.ö.
Öz-kopyalama
İlk moleküller kendi kendini kopyalar. İçerisi ile dışarısının başlangıcı. Her deneyimin temel ilkesi.
600 milyon y.ö.
Sinir sistemleri
Denizanaları sinir hücrelerinden oluşan ilk ağı geliştirir. Uyaran ve tepki aracılanır: ilk işleyiş.
200 milyon y.ö.
Limbik deneyim
Memeliler limbik sistemi edinir. Korku, bağlanma, oyun. Öznel deneyim görünür olur.
200.000 y.ö.
Simge-dili
Homo sapiens. İç, ilk kez adlandırılabilir. Deneyimden deneyime dair hikâye doğar.
2.500 y.ö.
Eksen Çağı
Jaspers’in tezi: bir yüzyıl içinde, dünya çapında birbirinden bağımsız olarak, düşünümsel öz-bilinç uyanır: Buddha, Konfüçyüs, Sokrates, İbrani peygamberler.
bugün
Sen, tam şu an
Bu cümleyi okuyorsun ve okuduğunu fark ediyorsun. İkinci düzey bilinç, en genç gelişim, sende etkin.
- 1 · Okurken bir an dalıp gittiysen: o da ikinci düzey bilinçtir. Nihayetinde fark ettin ya.